Nánar um visthönnun orkutengdra vara og orkumerkingar

Stefnumótun Evrópusambandsins til ársins 2020 felur í sér þrjú markmið: 

• Að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 20% samanborið við losun árið 1990.
• Að hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa verði 20% af heildarorkunotkun í Evrópusambandinu ásamt því að sett eru sérstök landsmarkmið fyrir aðildarríki.
• Að orkusparnaður verði 20% samanborið við spár.

Visthönnun orkutengdra vara og orkumerkingar er stór þáttur í því að ná fram þessum markmiðum. Ákveðnar orkutengdar vörur verða að uppfylla kröfur um visthönnun og orkumerkingar þeirra vara en  þær miða að því að betrumbæta áhrif vöru á umhverfið í gegnum líftíma þeirra.

Visthönnun orkutengdra vara

Í tilskipun 2009/125/EB frá 21. október 2009 er settur fram rammi í þeim tilgangi að setja fram kröfur varðandi visthönnun orkutengdra vara. Markmiðið með tilskipun Evrópusambandsins um visthönnun orkutengdra vara er að draga úr neikvæðum umhverfisáhrifum vara þegar kemur að framleiðslu, orkunýtni og losun gróðurhúsalofttegunda. Tilskipunin á að stuðla að sjálfbærri þróun og aukinni umhverfisvernd ásamt því að auka framboð á markaði. Tilskipunin setur fram kröfur til umhverfisverndar í vöruhönnun eftir vöruflokki.
Visthönnun þýðir að fella eigi umhverfisþætti inn í vöruhönnun í því skyni að bæta visteiginleika vöru allan vistferil hennar.

Evrópusambandinu er heimilt að setja fram kröfur um orkunotkun vara. Kröfur um orkunotkun eru samhæfðar í ríkjum Evrópusambandsins og á Evrópska efnahagssvæðinu. Samhæfðar kröfur stuðla að minni framleiðslukostnaði sem skilar sér frekar til neytenda í hagstæðara vöruverði en ef einstök ríki hefðu sínar eigin kröfur.

Tilskipunin og viðeigandi reglugerðir um visthönnun orkutengdra vara

Markmið tilskipunarinnar er að efla vernd umhverfisins með því að draga úr ýmsum neikvæðum umhverfisáhrifum sem tengjast orkutengdum vörum. Tilskipunin felur framkvæmdastjórninni að setja fram kröfur sem orkutengdar vörur verða að uppfylla til að mega vera á markaði í Evrópusambandinu og á Evrópska efnahagssvæðinu. Tilskipunin gefur möguleika á að gefa út reglugerðir um kröfur fyrir sérhverjar vörur um orkunýtingu og aðra þætti sem hafa áhrif á umhverfið. Í reglugerðum eru settar fram kröfur um hvaða upplýsingar þurfa og eiga að vera til staðar í handbókum ætluðum neytendum, á vefsíðum í/eða tengslum við sölu.

Tilskipunin um visthönnun orkutengdra vara er lagagrundvöllur fyrir kröfur um visthönnun. Evrópska efnahagssvæðið getur sett fram kröfur um orkutengdar vörur eða hafa áhrif á orkunotkun þegar þær eru notaðar. Kröfunum fyrir hverja vöru fyrir sig er framfylgt með Evrópusambandsreglugerðum.

Nánari upplýsingar framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um visthönnun orkutengdra vara 

Visthönnun orkutengdra vara - orkusparnaður

Alþingi afgreiddi á 144. löggjafarþingi lög um breytingu á lögum nr. 42/2009 um visthönnun vöru sem notar orku með síðari breytingum. Markmið lagabreytinganna var að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/125/EB frá 21. október 2009, um ramma til að setja fram kröfur varðandi visthönnun að því er varðar orkutengdar vörur. Gildandi lög eru byggð á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2005/32/EB en henni hefur verið breytt í veigamiklum atriðum, aðallega hvað varðar gildissvið, en tilskipun 2009/125/EB tekur til allra orkutengdra vara í stað þess að ná eingöngu til vara sem nota orku. Margar orkutengdar vörur búa yfir miklum möguleikum til umbóta og ná þannig að draga úr umhverfisáhrifum og ná fram auknum orkusparnaði með betri hönnun. Eitt af meginmarkmiðum tilskipunarinnar er að stuðla að því að hönnun á vörum sem tengjast orkunotkun verði með þeim hætti að viðkomandi vara nýti orkuna sem best og dragi þannig úr áhrifum orkunotkunar á umhverfið eins og losun gróðurhúsalofttegunda. Undir tilskipunina og efni frumvarpsins falla ekki einvörðungu vörur sem nota, framleiða, flytja eða mæla orku heldur gætu ákveðnar orkutengdar vörur fallið þar undir, til dæmis vörur sem notaðar eru í byggingarstarfsemi og mannvirkjagerð, eins og gluggar, einangrunarefni eða tilteknar vörur sem ætlaðar eru fyrir vatnsnotkun, t.d. sturtuhausar eða kranar.

Orkumerkingar

Í tilskipun 2010/30/ESB frá 19. maí 2010 er fjallað um merkingar og staðlaðar vörulýsingar á orkutengdum vörum er greina frá notkun þeirra á orku og öðrum aðföngum.

Tilgangurinn með orkumerkingum er að útvega hliðstæðar upplýsingar um orkunotkun vöru og þar af leiðandi hafa jákvæð áhrif á val neytenda. Reglugerðirnar sem heyra undir tilskipunina um orkumerkingar vara skilgreina útlit orkumerkinga og grunn til útreikninga fyrir orkuflokk tilgreindar vöru.

Evrópska efnahagssvæðið krefst þess að ákveðnar vörur skuli vera með orkumerkingar. Orkumerkingar gera neytendum kleift að velja vörur með bestu orkunotkun og þar af leiðandi takmarka orkunotkun og áhrif gróðurhúsalofttegunda á andrúmsloftið meðal Evrópusambandsríkjanna og Evrópska efnahagssvæðisins. Reglurnar um orkumerkingar eru þær sömu í öllum Evrópusambandsríkjunum og á Evrópska efnahagssvæðinu og er framfylgt með Evrópusambandstilskipunum.

Evrópska efnahagssvæðið krefst þess að ákveðnar vörur skuli vera orkumerktar. Tilgangur orkumerkinga er að gera neytendum betur kleift að velja vörur sem nota minnsta orku og þar af leiðandi takmarka orkunotkun og áhrif á andrúmsloftið meðal Evrópusambandsríkjanna og Evrópska efnhagssvæðisins. Reglur um orkumerkingar eru þær sömu í öllum Evrópusambandsríkjunum og á Evrópska efnahagssvæðinu og er framfylgt með Evrópusambandstilskipunum.

Orkumerking gefur til kynna hversu orkunýting vörunnar er á kvarðanum A +++ til G. Þetta er almennur kvarði og hver hópur hefur sinn eiginn kvarða með 7 stigum. Til dæmis hafa ljósgjafar kvarðann A++ til E og heimilistæki A +++ til D.

Von er á nýjum orkumerkingum 2019 en samkvæmt nýju reglugerðinni munu flokkar fyrir orkumerkingar breytast og ná frá A til G og hætt verður að nota A+, A++ og A+++.

Orkumerkingar - orkusparnaður

Alþingi afgreiddi á 144. löggjafarþingi lög um breytingu á lögum um merkingar og upplýsingaskyldu varðandi orkunotkun heimilistækja o.fl., nr. 72/1994, með síðari breytingum. Markmið laganna var að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2010/30/ESB frá 19. maí 2010 um merkingar og staðlaðar vörulýsingar á orkutengdum vörum er greina frá notkun þeirra á orku og öðrum aðföngum. Tilskipun 2010/30/ESB er ætlað að stuðla að því að orka sé notuð með skynsamlegum og hagkvæmum hætti með því að tryggja að neytendur hafi greiðan aðgang að samræmdum upplýsingum um orkunotkun vara sem nýta orku (e. energy related products). Tilskipunin leggur skyldur á herðar þess aðila sem markaðssetur vöru að láta neytendum í té upplýsingar um orkunotkun og orkunýtni vöru sem seld er eða leigð. Birgðasali skal taka saman tæknileg gögn og ber hann ábyrgð á því að upplýsingar á merkimiðum og upplýsingablöðum séu réttar.

Meira um orkumerkingar

Vörur með minnstu orkunotkun hafa dökkgrænt merki. Ásamt því að sýna hversu mikla orku varan notar sýnir orkumerkingin einnig aðrar staðlaðar upplýsingar eins og til dæmis vatnsnotkun og hljóðstyrk vörunnar eða annað sem við á. Orkumerkingar Evrópusambandsins beinast fyrst og fremst að orkunotkun á notkunartíma  á líftíma vörunnar. Kröfur um orkumerkingar gilda aðeins um nýjar vörur.

Til baka